Bulgaristan’da 100’ü aşkın aydın, akademisyen, sivil toplum temsilcisi, gazeteci, siyasetçi ve komünist rejim mağduru, Devlet Güvenlik Servisi’nin eski ajanlarına ilişkin arşivleri inceleyen Dosyalar Komisyonu’nun kapatılmasını öngören hükümet tasarısına karşı çıktı.
Bulgaristan Haber Ajansı BTA’da düzenlenen basın toplantısında kamuoyuna açıklanan ortak bildiride, Başbakan Rumen Radev’den tasarının geri çekilmesi ve parlamentoya sunulmaması istendi.
Bildiride, hükümetin Komisyonun görevlerini Devlet Arşivleri Ajansı’na devretme planının idari bir düzenleme olarak sunulduğu, ancak bunun gerçekte Komisyonun bağımsız yapısını ortadan kaldıracağı savunuldu. İmzacılar, Başbakan Radev’e çağrıda bulunarak bağımsız Dosyalar Komisyonu’na yönelik girişimlerin durdurulmasını ve tasarının Bakanlar Kurulu tarafından geri çekilmesini talep etti.
8 Ekim 2026’da kamuoyu görüşüne açılan tasarı, Başbakan Yardımcısı İvo Hristov’un sorumluluğunda ve Başbakan Rumen Radev’in ağustos ayı başındaki talimatı doğrultusunda hazırlandı. Tasarıya ilişkin görüş bildirme süresi 7 Kasım’da sona erdi. Bulgaristan Helsinki Komitesi, Hakikat ve Hafıza Vakfı ile Dosyalar Komisyonu da daha önce düzenlemeye yönelik itirazlarını açıklamıştı.
Bildiride, Komisyonun bağımsızlığının korunmasının yalnızca kurumsal bir mesele olmadığı, ülkenin totaliter geçmişiyle yüzleşmesi ve vatandaşların bilgi edinme hakkı açısından da önem taşıdığı vurgulandı. Mevcut Komisyon üyelerinin Parlamento tarafından seçildiği ve kurumun herhangi bir siyasi çoğunluğun kontrolünde olmadığı hatırlatıldı. Önerilen düzenlemede ise Devlet Arşivleri Ajansı bünyesinde kurulması öngörülen Merkezi Uzman Komisyonu’nun üyelerinin, görevlerinin ve çalışma esaslarının Ajans Başkanı tarafından belirleneceği ifade edildi. Ajansın Bakanlar Kurulu’na bağlı olması ve başkanının Başbakan tarafından atanıp görevden alınabilmesi nedeniyle yeni yapının yürütmenin kontrolüne gireceği ileri sürüldü.
İmzacılar, tasarının gerçek bir bütçe tasarrufu sağlamayacağını da savundu. Komisyonun kapatılmasıyla yalnızca üyelerin maaşlarının ortadan kalkacağı, uzman personelin ve arşivlerin bakımına ilişkin giderlerin ise devam edeceği belirtildi. Buna karşılık, kurumun mevcut bağımsız denetim ve hesap verme mekanizmasının ortadan kalkacağına dikkat çekildi. Komisyonun yılda iki kez Parlamento’ya sunduğu kamuya açık raporların da tasarıda güvence altına alınmadığı kaydedildi.
Düzenlemenin ulusal güvenlik bakımından da sakıncalar doğurabileceği öne sürüldü. Bugüne kadar gizli bilgilere erişim talebinde bulunan kişilerin eski komünist gizli servislerle bağlantılarının incelenmesi bağımsız Komisyon tarafından yürütülürken, tasarıyla bu görevin yürütmeye bağlı bir kuruma devredilmesi planlanıyor. Bildiride, bu değişikliğin denetimin bağımsızlığını zayıflatabileceği ve yetkinin tek elde toplanmasına yol açabileceği belirtildi.
Arşivlerin büyüklüğü de itirazların önemli gerekçelerinden biri olarak gösterildi. Dosyalar Komisyonu’nun elinde 14 bin 600 metreden fazla kâğıt belge, 2,5 milyonu aşkın kayıt kartı ve dosya, 15 binden fazla mikrofilm ve filme alınmış belge ile 3 bin 700’den fazla eğitim filmi makarası bulunuyor. İmzacıların değerlendirmesine göre, bu materyallerin envanterinin çıkarılması ve başka bir kuruma devredilmesi bir ila iki yıl sürebilir. Böyle bir süreçte vatandaşların ve araştırmacıların arşivlere erişiminin ciddi biçimde aksaması riski bulunuyor.
Bildiride, Komisyonun internet sitesinin ve bugüne kadar oluşturduğu dijital altyapının geleceğinin de belirsiz olduğu ifade edildi. Taranmış belgeler, arama sistemi, başvuru kaynakları ve 60’tan fazla belgesel yayını içeren mevcut veri tabanının yeni kuruma aktarılmasının güvence altına alınmadığı belirtildi. Ayrıca tasarının yürürlüğe girmesiyle mevcut Komisyon üyelerinin yetkilerinin sona ereceği, yeni komisyonun ise henüz oluşturulmamış olacağı hatırlatıldı. Devlet Arşivleri Ajansı’nın yeni yapıya ilişkin düzenlemeleri hazırlaması için üç aylık süre öngörülmesinin, bu dönemde görevlerin aksamasına yol açabileceği kaydedildi.
Basın toplantısında konuşan milletvekili Martin Dimitrov, tasarının kabul edilmesinin yetkilerin yürütme organında toplanmasına, Parlamento denetiminin zayıflamasına ve arşivlere erişimin engellenmesine neden olabileceğini söyledi. Dimitrov, Başbakan Rumen Radev’den tasarıyı geri çekmesini ve Parlamento’ya sunmamasını istedi. “Totaliter geçmişin gerçeği hükümete ait değildir. Hiçbir siyasi partiye de ait değildir. Bu gerçek Bulgaristan vatandaşlarına aittir” ifadelerini kullandı.
Bilgiye Erişim Programı Vakfı Başkanı hukukçu Aleksandar Kaşumov ise düzenlemenin Bulgaristan’ı 1990’lı yıllara geri götürebileceğini savundu. Kaşumov, Anayasa Mahkemesi’nin 1997 yılında yürütmeye bağlı bir kurumun eski gizli servis dosyalarının açılmasından sorumlu olamayacağı yönünde karar verdiğini hatırlattı. Ayrıca Mahkemenin 2012 tarihli kararına atıfta bulunarak bilgi edinme hakkının önemine dikkat çekti.
Dosyalar Komisyonu’nun eski üyelerinden Ekaterina Bonçeva da tasarıyı sert sözlerle eleştirdi. Düzenlemenin hukuki açıdan ciddi eksiklikler taşıdığını belirten Bonçeva, girişimin arkasında arşivler üzerinde siyasi kontrol kurma amacı bulunduğunu ileri sürdü. Doçent Georgi Lozanov ise Komisyonun kapatılmasını, geçmişle yüzleşme ve tarihsel hafızanın korunması yerine propagandanın öne çıkmasının bir göstergesi olarak değerlendirdi.
İmzacılar, Başbakan Rumen Radev’den hükümet tasarısını geri çekmesini, metnin Halk Meclisi’ne sunulmamasını ve Dosyalar Komisyonu’nun bağımsızlığına yönelik girişimlerin sona erdirilmesini talep ediyor.
